6🚢 ટાઇટેનિક ડૂબવાના ૧૪ વર્ષ પહેલાં લખાયેલી એક નવલકથા... સાહિત્ય કે ભવિષ્યની સાચી સ્ક્રિપ્ટ?
લેખન અને સંશોધનના આ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર દુનિયાભરના સાહિત્યની સફર કરવી એ મારો ગમતો વિષય છે. પણ ક્યારેક કાગળ પર કંઈક એવું ભટકાય છે જે રૂંવાડા ઊભા કરી દે! સામાન્ય રીતે આપણે માનીએ છીએ કે વાર્તાઓ વાસ્તવિકતામાંથી જન્મે છે, પણ આજે ઇતિહાસનું એક એવું રહસ્યમય પ્રકરણ ખોલવું છે જ્યાં એક નવલકથાએ અસલી ઘટનાના ૧૪ વર્ષ પહેલાં જ તેની આખેઆખી બ્લુ-પ્રિન્ટ દોરી દીધી હતી! સાહિત્ય જગતનો આ એક એવો ચમત્કાર છે જે વિજ્ઞાન માટે પણ આજ સુધી એક વણઉકેલાયેલો કોયડો છે....
વર્ષ ૧૯૧૨ માં જગપ્રસિદ્ધ 'ટાઇટેનિક' જહાજ એક હિમશિલા (Iceberg) સાથે અથડાઈને દરિયામાં ડૂબી ગયું, એ વાત આપણે બધા જાણીએ છીએ. પરંતુ, આ અકસ્માતના બરાબર ૧૪ વર્ષ પહેલાં એટલે કે વર્ષ ૧૮૯૮ માં, એક અમેરિકન લેખક મોર્ગન રોબર્ટસને એક નવલકથા લખી હતી, જેનું નામ હતું—'ધ રેક ઓફ ધ ટાઇટન' (The Wreck of the Titan).
જ્યારે ટાઇટેનિક ડૂબ્યું અને લોકોએ આ જૂની ચોપડીના પાના ખોલ્યા, ત્યારે આખું વિશ્વ ધ્રુજી ગયું હતું! આ બંને વાર્તાઓ (એક કાલ્પનિક પુસ્તક અને એક સાચી ઘટના) વચ્ચેની સમાનતાઓ જુઓ:
જહાજનું નામ: પુસ્તકમાં જહાજનું નામ 'ટાઇટન' (Titan) હતું, જ્યારે અસલી દુર્ઘટના વાળા જહાજનું નામ 'ટાઇટેનિક' (Titanic) હતું!
જહાજનો પ્રકાર: પુસ્તક મુજબ તે સમયનું દુનિયાનું સૌથી મોટું અને 'ક્યારેય ન ડૂબે' તેવું લક્ઝરી જહાજ હતું. અસલી ટાઇટેનિક પણ ખરેખર દુનિયાનું સૌથી મોટું અને 'Unsinkable' ગણાતું લક્ઝરી જહાજ જ હતું.
અકસ્માતનો મહિનો: પુસ્તકની વાર્તામાં પણ અકસ્માત એપ્રિલ મહિનામાં થાય છે, અને સાચી ઘટના પણ એપ્રિલ મહિનામાં જ (૧૪ એપ્રિલની રાત્રે) ઘટી હતી!
અકસ્માતનું કારણ: નવલકથામાં જહાજ ઉત્તર એટલાન્ટિક મહાસાગરમાં એક હિમશિલા (Iceberg) સાથે અથડાવાથી ડૂબે છે. હકીકતમાં પણ ટાઇટેનિક બિલકુલ એ જ જગ્યાએ, એ જ રીતે હિમશિલા સાથે અથડાવાને કારણે જ ડૂબ્યું હતું!
મુસાફરોની સંખ્યા: પુસ્તકની કલ્પનામાં જહાજ પર અંદાજે ૩,૦૦૦ મુસાફરો હતા, જ્યારે અસલી ટાઇટેનિક પર અંદાજે ૨,૨૦૦ મુસાફરો સવાર હતા.
લાઇફબોટની અછત: કાલ્પનિક જહાજ 'ટાઇટન' પર માત્ર ૨૪ લાઇફબોટ હતી (નિયમ કરતા બહુ ઓછી). અસલી ટાઇટેનિક પર પણ માત્ર ૨૦ જ લાઇફબોટ રાખવામાં આવી હતી, જેના કારણે સેંકડો લોકોએ જીવ ગુમાવવો પડ્યો હતો.
આ કોઈ સાહિત્યિક ચોરી (Plagiarism) નહોતી, કારણ કે લેખકે પુસ્તક ૧૪ વર્ષ પહેલાં લખી નાખ્યું હતું અને ટાઇટેનિક જહાજ બનાવવાનું પ્લાનિંગ પણ ત્યારે નહોતું થયું! જ્યારે લેખક મોર્ગનને પૂછવામાં આવ્યું કે તમે આ આખી બ્લુ-પ્રિન્ટ ક્યાંથી લાવ્યા? ત્યારે તેમણે કહ્યું હતું કે, "હું જ્યારે લખવા બેસું છું, ત્યારે કોઈ અજાણી શક્તિ મારા હાથ પાસે આ બધું લખાવે છે, મને કંઈ જ ખબર નથી હોતી!"
તુલનાત્મક સાહિત્યમાં આ કિસ્સાને 'સાહિત્યિક ટેલિપથી' અથવા 'પ્રી-કોગ્નિશન' (ભવિષ્યનો પૂર્વાભાસ) નું સૌથી મોટું સંશોધન માનવામાં આવે છે. લેખકની કલમ ક્યારેક સમયના વહેણથી આગળ નીકળીને ભવિષ્યને કેવી રીતે કાગળ પર આબેહૂબ કંડારી શકે, આ તેનું જીવતું જાગતું ઉદાહરણ છે.
જ્યારે સાહિત્ય કલ્પનાની સીમાઓ તોડીને ભવિષ્યની સાચી સ્ક્રિપ્ટ બની જાય, ત્યારે કલમની શક્તિ સામે મસ્તક નમી જાય છે!
શું તમે અગાઉ ક્યારેય સાહિત્યના આ ભયાનક સંયોગ વિશે સાંભળ્યું હતું? જો તમને આ રહસ્યમય કિસ્સો ગમ્યો હોય અને ચીલાચાલુ વાર્તાઓથી હટકે લાગ્યો હોય, તો તમારા ખાસ મિત્રો સાથે ચોક્કસ શેર કરજો.
Stay tuned with
Dr Khyati Thanki
' નિશબ્દા '
Dr Khyati Thanki નિશબ્દા
