8સંબંધોમાં જ્યારે અપેક્ષાઓના મહેલ તૂટે છે અને પાયામાં માત્ર અવહેલનાના પથ્થરો મળે છે, ત્યારે સ્ત્રીની સાચી કસોટી શરૂ થાય છે. ત્યાં સુધી તે બીજા માટે જીવતી હોય છે, પણ તૂટ્યા પછીની ક્ષણો તેને પોતાની જાત સાથે મુલાકાત કરાવે છે.
મૌનનો પડઘો અને આંસુઓની ભાષા
જ્યારે કોઈ સ્ત્રી ઘરમાં કે સંબંધોમાં સતત ઉપેક્ષાનો શિકાર બને છે, ત્યારે તે બોલવાનું બંધ કરી દે છે. તેનું મૌન એ તેની હાર નથી હોતી, પણ અંદર ચાલતા (વાવાઝોડા)ની શાંતિ હોય છે. તે રડે છે, પણ પોતાના રૂમની ચાર દીવાલોની વચ્ચે, જેથી કોઈ તેની નબળાઈ ન જોઈ શકે. તે પોતાના જ આંસુઓથી પોતાના ઘા ધોઈ નાખે છે અને ફરીથી ઊભી થવાની તાકાત મેળવે છે.
"હવે આંસુઓને રોકવાની આદત નથી રહી,
દુઃખ દર્દમાં કોઈની રાહ જોવાની આદત નથી રહી,
જેણે સમજી જ નહોતી ક્યારેય મારી ખામોશી,
એના માટે હવે કોઈ ફરિયાદ બાકી નથી રહી."
અપેક્ષાઓના બંધનમાંથી મુક્તિ
એક સ્ત્રી જ્યારે પોતાની જાતને સંભાળે છે, ત્યારે તે સૌથી મોટું પરિવર્તન એ લાવે છે કે તે બીજા પાસેથી અપેક્ષા રાખવાનું છોડી દે છે.
સ્વ-નિર્ભરતા: તે સમજવા લાગે છે કે તેની ખુશી કોઈ બીજાના સર્ટિફિકેટ કે મંજૂરી પર નિર્ભર નથી.
ખુદની ઓળખ: રસોડાના ધુમાડા અને પરિવારની જવાબદારીઓ વચ્ચે દબાઈ ગયેલી તેની કળા, તેના સપના અને તેની પોતાની એક અલગ ઓળખને તે ફરીથી બહાર લાવે છે.
આત્મસન્માનની દીવાલ: જે સંબંધોમાં તેને માત્ર અવગણના મળી, ત્યાં તે હવે પોતાનું સ્વમાન સર્વોપરી રાખે છે.
"હવે કોઈના આવવાથી ખુશી નથી થતી ખાસ,
અને કોઈના જવાથી નથી રહેતી કોઈ ઉદાસીની આસ,
મેં શોધી લીધી છે મારી ખુશીનો દરવાજો ખુદ જ,
હવે મને નથી જોઈતી કોઈ સંબંધની રાહે રાહતની પ્યાસ."
એક નવી સવાર અને ખુદની મહારાણી
તૂટ્યા પછી જ્યારે સ્ત્રી ફરી બેઠી થાય છે, ત્યારે તે પહેલાં કરતા વધુ મજબૂત, સુંદર અને પરિપક્વ બને છે. તે સમજે છે કે જીવન માત્ર કોઈને ખુશ રાખવા માટે નથી મળ્યું, પણ પોતાની શરતો પર જીવવા માટે મળ્યું છે. હવે તે ડરતી નથી, કારણ કે તે જાણી ગઈ છે કે જે પોતાના આંસુ ખુદ લૂછી શકે છે, તેને દુનિયાની કોઈ તાકાત હરાવી નથી શકીતી.
"હવે રાખમાંથી બેઠી થઈ છું હું બનીને અગ્નિશિખા,
જીવન જીવવાની મેં જાતે જ લખી લીધી છે નવી દીક્ષા,
કોઈની મોહતાજ નથી મારી ખુશીની આ સફર,
હું મારા જ અસ્તિત્વની ખુદ એકમાત્ર સમીક્ષા!"
જ્યોતિ ચાવડા 'જ્યોત'
